Rembrandt van Rijn

Uit Oncyclopedia
(Doorverwezen vanaf Rembrandt)
Ga naar: navigatie, zoeken
RembrandtZelf.GIF
De Nachtwacht is geen Wegenwacht.
~ Kapitein Overduidelijk over zijn favoriet schilderij.

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (Leiden, 15 juli 1606 – Amsterdam, 4 oktober 1669) was een Nederlands kunstschilder. Tot de publicatie van de eerste verzenbundel van Hiëronymus van Alphen in 1771 heette Rembrandt gewoon Rembrandt Harmenszoon van Alphen, maar evenlang werd de precieze locatie van zijn geboorteplaats door drie dorpen opgeëist; Alphen aan den Rijn (Zuid-Holland), Alphen aan de Maas (Gelderland), en Alfen aan de Alme (Duitsland). Toen daar de beroemde kinderverzendichter bijkwam, hakte men de knoop door, en werd het voluit Rembrandt van Alphen aan den Rijn tot Maas en Alme, aldus zelfs een zweem van adeldom aan de vermaarde schilder schenkend. Uiteindelijk kreeg geen der drie dorpen de eer om de geboorteplaats van de befaamde man te zijn, omdat men datzelfde jaar er eindelijk was achter gekomen dat hij in Leiden was geboren.

Inhoud

[bewerken] Jeugd

Rembrandt had een voor een geniale-artiest-in-spe bijzonder gewone jeugd: hij tekende en schilderde magistraal vanaf de prilste kleutertijd, en bouwde hiermee een zodanig sterke reputatie op, dat ook nu nog werken van anonieme meesters uit het begin der XVIIde eeuw als zeer vroege jeugdwerken van Rembrandt beschouwd worden zodra ze later dan 1606 kunnen gedateerd worden. En zoals het met dergelijke picturale genieën meestal gaat, werd het schoolwerk danig verwaarloosd, dat de jongen niet verder zou geraakt zijn dan het tweede jaar lagere school, ware het niet dat hij voornamelijk les had van onderwijzers die een bijzonder belang stelden in zijn teken- en schilderwerk, en bij deliberaties stoutmoedig beweerden dat een dergelijk begenadigd artiest geen scholing nodig had. In dat opzicht was zijn jeugd wél merkwaardig te noemen. Deze artistieke ontferming ging erg ver: toen hij zestien was, wilde de rector der Leidse Universiteit hem zelfs vrijstelling verlenen voor zowat alle vakken die niet met kunst te maken hadden, om toch maar eens iets anders binnen de muren te hebben dan dat droge zootje toekomstige advocaten, filosofen en geneesheren. Achteraf bleek dat de man zinnens was om de jonge kunstenaar in ruil voor de vrijstellingen het plafond van de bibliotheek te laten herschilderen, en dat van zijn kantoor ook. Deze plannen gingen de mist in, want Rembrandt sloot zich meteen aan bij het Sint-Lucasgilde, zonder ergens leerling van een schilder geweest te zijn: zijn proefstuk overtuigde de jury, en hij werd de jongste meester uit de kunstgeschiedenis.

[bewerken] Werken

Kenners onderscheiden in Rembrandts genrestukken onder andere het erotische genrestuk, waarvoor een zeer apart publiek bestond, dat dergelijke stukken thuis achter een gordijn verborg, en alleen aan bepaalde gelijkdenkenden vertoonde.

Rembrandt had al zeer vroeg twee gaten in de schildermarkt opgemerkt: genrestukken en zelfportretten. Het eerste omdat het tot dan toe gebodene sterk voor verbetering vatbaar was, en bovendien onder platvloerse namen als "stilleven", "allegorie" en "historiestuk" circuleerde, het tweede omdat het er gewoon nog niet was. Want wie zou er zich nu bezig hebben gehouden met het schilderen van zelfportretten van Rembrandt? Nee, voor die klus was hij de geschikte persoon. En hoe beter de zaken liepen in de genrebranche, hoe meer vraag er was naar portretten van de auteur van die populaire dingen. Het ontbreken van religieuze werken in zijn oeuvre zette hem overigens in een kwaad daglicht bij de kerkenraad, en die had niet veel nodig om op de achterste poten te gaan staan.

[bewerken] Genrestukken

Het meest geniale aspect aan Rembrandts genrestukken was gewoon de naam, en wel om diverse redenen:

  1. wanneer men hem vroeg welk genre hij vooral schilderde, kon hij gevat antwoorden: "Mijn genre is het genrestuk"[1];
  2. hij kon er zowat alles in kwijt dat hij graag schilderde;
  3. het woord was (en is) Frans, en dus deftig, en dus aanlokkelijk voor de bourgeoisie;
  4. geen andere schilder durfde dit genre aan, uit vrees voor beschuldigingen van plagiaat: Rembrandt had een stevige reputatie op het gebied van gerechtelijk verweer.

[bewerken] Zelfportretten

Alsof Rembrandt nog niet genoeg zelfportretten had geschilderd, werden er in de loop der eeuwen nog veel meer aan hem toegeschreven, zoals dit. Experts zijn er het intussen over eens geworden dat dit schilderij niet van zijn hand is.

Rembrandt stond al tijdens zijn leven bekend om zijn groot ego, en dat uitte zich onder andere in een immens aantal zelfportretten. Officieel staat de teller nu op UNIQ1412cc2c20462e8b-choose-00000003-QINU erkende zelfportretten, maar er zijn een aantal twijfelgevallen, die wel of niet meegerekend worden al naargelang het fluctueren van de experts en hun adviezen: wanneer er ergens ter wereld een Rembrandzelfportretexpert sterft, of er één bijkomt, dan is dit vaak merkbaar aan het eerder vermelde getal. In ieder geval is zijn positie in het Guinness Book of Records al sinds 1669 onaangetast, wat hem dan een tweede vermelding oplevert als persoon die met zijn record het langst in datzelfde boek vermeld blijft.

[bewerken] Uitgelopen middagpauze

De vergelijking tussen de vele schetsen (zoals deze hier) die Rembrandt voor de zogenaamde "Nachtwacht" maakte, en die dus, net zoals bij moderne groepsfotografie, het uiterste vergden van het geduld der geportretteerden, geven een goed beeld van de échte verhoudingen tussen de personen in kwestie: na-ijver en vooroordelen, hoogmoed en laag gekuip: het kwam er allemaal uit, en het staat er allemaal op! Geen wonder dat het uiteindelijk nacht werd: het zou oorspronkelijk "Middagpauze" geheten hebben... Het hondje heette Mop, en inspireerde J.A.A Gouverneur meer dan twee eeuwen later tot een populair kindergedichtje.

Op een mooie zomerdag in 1639, meer bepaald vrijdag 22 juli, besloot het bestuur van het schuttersgilde "Vry ende bly" om te profiteren van het feit dat ze eindelijk eens voltallig waren, en tijdens de middagpauze eens een groepsportret te laten maken. Een loopjongen werd naar de dichts bijzijnde schilder gestuurd, en dat was Rembrandt. Deze bracht meteen zijn spulletjes in gereedheid, en vertrok tegen de middag naar de afgesproken plek. Daar aangekomen bracht hij de goedgemutste schutters samen in een eerste opstelling, en begon te schetsen. Dan probeerde hij een andere opstelling. En nóg één, want Rembrandt hield niet van half werk. Eer hij de perfecte, nu zo beroemde opstelling had gevonden, was het nacht geworden, en de schutters nijdiger dan een spin die heeft gemerkt dat het web van haar buur meer succes heeft dan het hare. Gelukkig stond het weekeinde voor de deur, want anders waren er ongelukken gebeurd. Het had dan ook geen zin meer om het schilderij "Het Schuttersgilde 'Vry ende Bly' schept een luchtjen tydens hunne middaghpause" te noemen, en dus werd het "De Nachtwacht". Rembrandts gebrek aan ervaring met dergelijke opdrachten bleek ook nog uit andere spijtige details: zo kloeg de helft van het voorname gezelschap dat ze onherkenbaar waren in het donker, en dat Kapitein Cocq (met "CeeOoCeeQuu") en Luitenant Ruytenburch (met "ErrUuu... euh... laat maar zitten!") te veel in het zonnetje gezet werden. Dat laatste was trouwens niet waar, want gezien het late uur kon dat hooguit de maan geweest zijn, maar meer waarschijnlijk gaat het om massaal aangebracht en aangestoken kaarslicht. In ieder geval was het niet alleen Rembrandts eerste, maar meteen ook laatste schuttersstuk.

[bewerken] Tumultueus privéleven

Om de kerkenraad gunstig te stemmen inzake de onorthodoxe manier waarop hij zijn weduwnaarschap invulde, deed Rembrandt hen deze "Kruisiging" cadeau, en stond versteld van de toename hunner bemoeienissen.

Rembrandts privéleven was voor een artiest bijzonder alledaags en burgerlijk: hij trouwde in 1634[2] en kreeg een kind in 1641[3]. Maar toen zijn vrouw kort na de geboorte van hun zoontje het leven liet, kwam Rembrandts ware aard boven, zeer tot ongenoegen van de kerkenraad.

[bewerken] 1641: Geertje

Saskia was nog geen maand begraven, of men zag Rembrandt arm in arm rondlopen met Geert, zijn huisknecht. Er was ook iets veranderd in zijn houding, en in zijn manier van lopen: meer verfijnd, terwijl Rembrandt tot dan de reputatie had een ongelikte beer te zijn. En hoewel er niets veranderde in het kleurenpalet van zijn schilderijen, was dit wél het geval bij zijn kledij: er doken schattig roze accentjes op, en het aantal lintjes zou niet misstaan hebben in een frivole stad als Parijs. Tijdens een donkere oktobernacht in 1649 viel Geert in handen van een groepje struis gebouwde kale venten, en kon het niet navertellen.

[bewerken] 1649: Hendrickje

De kerkenraad, die een beroemd burger een richting had zien uitgaan die volgens hen geen recht pad was, haalde opgelucht adem: nu zou Rembrandt wel zoet wezen, en óf weduwnaar blijven, en stemmig in het zwart gekleed gaan, óf opnieuw trouwen, en zijn bruid vrolijk in het wit kleden. Maar hun vrome hoop werd de bodem ingeslagen toen hen gemeld werd dat Rembrandt regelmatig werd gezien in het gezelschap van een zekere Hendrick Brave, een jongeman van verdacht allooi[4]. Vóór er iets kon ondernomen worden, had Rembrandt al een meesterlijke zet gedaan: plots verdween Hendrick uit beeld, om plaats te maken voor een jongedame die bijzonder goed op de jongeman leek. Iets later werd het gezelschap uitgebreid met een klein meisje, waarvan kwatongen beweerden dat zij bijzonder goed leek op één der jongste weeshuisbewoners, terwijl het kind in kwestie daar al een tijd niet meer gezien was. Hendrickje werd voorgesteld als Hendricks zus, en de kleine als hun kind. Klaar was Kees Rembrandt. Met de publieke opnie, niet met de kerkenraad. Die nodigde Hendrickje minstens één keer per jaar uit voor "een goed gesprek", maar vermoedende dat daar een gedetailleerde inspectie kon aan vasthangen, gaf het bijna-echtpaar[5] nooit gehoor aan de uitnodigingen, en was het antwoord steevast: "Uitnodiging? Vast verloren gegaan bij de Post. Jammer, volgend jaar misschien...". Ze leefden nog lang en gelukkig: Rembrandt werd tenslotte 63, een hoge leeftijd in die dagen, en de schijnbare norsheid op zijn laatste zelfportretten was volgens ingewijden te wijten aan de toenemende kwaliteitseisen die hij zelf aan zijn zelfportretten oplegde, zodat op de portretten te zien is hoe hij zich afvraagt of het portret dat hij van zichzelf gemaakt heeft wel goed genoeg is. Een vicieuze cirkel, die iemand met een minder gelukkige relatie zonder twijfel tot fatale wanhoop zou gedreven hebben.

[bewerken] Laatste jaren

Het bijzonder koude en vochtige najaar van 1669 werd de door diverse schildersziekten (stoflong, schilderelleboog, kleurenblindheid, contrastallergie en penseelschurft, om er maar een paar te noemen) geplaagde kunstenaar te veel, en op vier oktober legde hij het loodje. Dit laatste getuigt van de zin voor humor van iemand die door het veelvuldig gebruik van loodwit met een serieuze loodvergiftiging door het leven ging. Diezelfde humor legde hij ook in zijn laatste woorden, die in de XXste eeuw zelfs nog even in een liedje opdoken:

Wy syn de mannen van de nacht: de mannen die ghaen slaepen als de anderen ontwaecken!
~ Rembrandts laatste woorden.
Potatohead aqua.png
Aan de schandpaal genageld!
Vastgenagelde versie:
30 januari 2011
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.


Paletje.JPG
Huis-, kunst- en kladschilders

Bosch · Bruegel · Claus · Dalí · Hitler · Jan van Eyck · Leonardo Da Vinci · Magritte · Mondriaan · Picasso · Rembrandt · Rubens · Van Gogh · Vermeer

[bewerken] Notenbalk

  1. Meestal snoerde dit de geïnteresseerde doeltreffend de mond, maar wanneer hij te maken kreeg met een vasthoudertje, dan kon zich een dialoog ontspinnen zoals de volgende:
    "Jamaar, wélk genre stuk dan?"
    "Het genre stukken dat elkeen 'genrestuk' noemt.
    "Jamaar, wélk genre stuk dan?"
    

    En zo voort, tot de vrager afdroop, niet nadat hij uit nieuwsgierigheid een genrestuk besteld had.

  2. Met ene Saskia van Uylenburgh, maar wie interesseert die vrouw nu nog? "Dat vraegh ick u af, mynen beste, dat vraegh ick u af!", zoals Rembrandt zelve wel eens placht te zeggen.
  3. Een zoon die hij "Titus" noemde, naar Shakespeares Titus Andronicus. Ook dit detail doet er verder niet toe, maar voetnoten staan geleerd, zeker als er een paar Latijnse woorden in voorkomen.
  4. Het niet minstens één keer per week ter kerke gaan kon toen iemands allooi al voldoende aantasten om een ingezetene te verplichten bij een eventuele ontmoeting de overkant van de straat te kiezen. In dit geval ging het over een nóg verdachter allooi, en de lijst met de rangschikking van allooi naar verdachtheid was er één van het lange soort.
  5. Een huwelijk met een persoon die voorkwam op de zwarte lijst van de kerkenraad hield automatisch een grondige inspectie van de persoon in kwestie in, en daarom liet Rembrandt zich nooit officieel in de echt verbinden met zijn partner.
Bouncywikilogo.gif
Voor de uilskuikens die de afgelopen eeuwen onder een rots hebben gelegen zonder krant of Twitter, heeft Wikipedia ook een artikel over: Rembrandt van Rijn.
Gebruiker
Naamruimtes

Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Projecten
Hulpmiddelen
Delen