Fries

Uit Oncyclopedia

Dit artikel maakt deel uit van de Reeks Indo-Europese Talen en Spraakgebrekken Het grootste onderzoek inzake talen dat de Oncyclopedia tot nu toe heeft verricht. Wij van de Oncy willen graag uw taalschat verrijken en verwijzen u dan ook graag door naar de R.I.T.S..

Het Fries (Frysk) is een taal die gesproken wordt in Friesland, Noord-Duitsland en Denemarken. Het is een officiële taal in het Koninkrijk der Nederlanden, en door de aanstaande aanstelling van "Grote Pier" Ger Donje als minister-president van Nederland wordt het waarschijnlijk verplicht deel van het lespakket. Veel leken denken dat het een Nederlands dialect is, maar het is de oudste van de West-Germaanse talen.

Inhoud 1 Ontstaan 2 Schrift 3 Vervoeging 4 Uitspraak 5 Afwijkende spellingsregels 6 Status 7 Oncyclopedie 8 Zie ook

Ontstaan

Toen de Romeinen Holland en Frisia binnenvielen, dwongen ze de inboorlingen het Romeinse schrift te hanteren. De meeste volkeren namen het Latijn klakkeloos over, maar de Frisii hielden vast aan hun gesproken taal en schreven al vroeg "Ik sis Ingelsk." waaruit ook de verbintenis met Angelse stammen bleek.

Schrift

Het Fries gebruikt het Romeinse schrift, zonder de x, maar plus de â, ê, î, ô, û, ú en ü. Het schrift werd in 1671 definitief bepaald en grotendeels gebaseerd op het Duitse schrift wat betreft de uitspraak van klinkers.

Als we nu een doodnormale Nederlandse tekst op basis van onze kennis vertalen, krijgen we:

“	Hett Frysk iss en tal die gesproken wordt inn Fryslân, Noord-Dútslân enn Denemârk. Hett iss en officiêle tal inn hett Koonünkryk der Nederlâne, enn dorr de anstande anstelling vann “Gruttte Pier” Ger Donje als minisster-presidentt vann Nederlân wordt hett warschynlyk verrplichtt del vann hett lesspakkett. Vel leken denken datt hett en Nederlâns dialeckt iss, mar hett iss de oudste vann de Wesst-Germanse talen.	„

Lijkt op het Twents, niet?

Vervoeging

Alhier de vervoeging van de regelmatige werkwoorden.

• Tû sis
• Ik sis (sist)
• Jû sis (sist)
• Hü, Ze, It sises (sisest)
• Wi sis (sist)
• Jû sis (sist)
• Dê sis (sist)
• Sistit

Het Fries kent veel werkwoorden die hetzelfde betekenen en die je terugziet in andere talen. Zo heeft men voor begrijpen zowel bâgryp (begrijpen), ndêrstân (understand), fâstên (verstehen), en câprandrü (comprendre).

Als we nu een doodnormale Nederlandse tekst op basis van onze kennis vertalen, krijgen we:

“	It Frysk is en tal die sistit is inn Fryslân, Noord-Dútslân enn Denemârk. It is en officiêle tal inn it Koonünkryk der Nederlâne, enn dorr de ânstanne anstelling vann “Grutte Pier” Ger Donje als minisster-presidentt vann Nederlân wúl it warschynlyk verrplichtt del vann it lesspakkett bâcom. Vel leken crar datt it en Nederlâns dialeckt is, mar it is de oudste vann de Wesst-Germanse talen.	„

Lijkt op het Engels, niet?

Uitspraak

Hier de uitspraken die afwijken van het Nederlands

• Â = Au
• Ê = Ei, Ee voor Ss en na klinkers
• G = Engelse G
• S = Z
• Ss = S
• Û = Eu
• Ú = Uu
• Ü = Ie
• Y = IJ
• Z = Ts

Als we nu een doodnormale Nederlandse tekst op basis van onze kennis vertalen, krijgen we:

“	It Frysk is ûn tal dü sistit is inn Fryslân, Noord-Dútslân enn Denemârk. It is ûn officiêle tal inn it Koonünkryk der Nederlâne, enn dorr de ânstanne anstelling vann “Grutte Pier” Ger Donje als münisster-prêssidentt vann Nederlân wúl it warschynlûk verrplichtt del vann it lesspakkett bâcom. Vel leken crar datt it ûn Nederlâns dialeckt is, mar it is de âdste vann de Wesst-Germanse talen.	„

Lijkt op het Vlaams, niet?

Afwijkende spellingsregels

Het Fries, als heel oude taal, kent wat afwijkende spellingsregels:

• Lidwoorden komen aan het zelfstandig naamwoord vast te zitten.
• Bijvoeglijk naamwoorden worden hierbij voor de combinatie geplaatst.
• Als één van de combinatiewoorden een hoofdletter had, krijgt het nieuw woord dat ook.
• Ook na een komma krijgt een woord een hoofdletter.
• De persoonsvorm krijgt een hoofdletter en een accent circonflexe op de eerste klinker.

Als we nu een doodnormale Nederlandse tekst op basis van onze kennis vertalen, krijgen we:

“	Itfrysk Îs ûntal dü sistit Îs inn Fryslân, Noord-Dútslân enn Denemârk. It Îs officiêle ûntal inn Itkoonünkryk Dernederlâne, Enn dorr ânstanne deanstelling vann “Grutte Pier” Ger Donje als münisster-prêssidentt vann Nederlân Wûl it warschynlûk verrplichtt del vann itlesspakkett bâcom. Vel leken Crâr datt it Nederlâns ûndialeckt Îs, Mar it Îs deâdste vann Wesst-Germanse detalen.	„

Lijkt op het Nederlands, niet?

Status

Het Fries is in Nederland een officiële taal, samen met het Jordaans, Haags, Zeeuws, Brabands, Limburgs, Tregs, Gelrijns, Twents, Grunnings en - o ja - Nederlands. Door de aanstelling van de Friese profrisist Ger Donje krijgt het waarschijnlijk de zelfde status als het Nederlands en moet het in het basisscholenlespakket. In de Bübjotek Ljouwert is twee miljard euro aan Friestalig materiaal opgeslagen en nu dat heel Nederland Fries gaat spreken, zal het vrijwel zeker overleven.

Het volkslied van Friesland, Bûter, brea en griine tsiis, is geschreven in het Oud-Fries en betekent "Boter, kaas en eieren."

Oncyclopedie

Vreemd genoeg is er wel een enorme Friese bibliotheek, maar nog geen Friese Oncyclopedie.
Voor behulpzamen en geïnteresseerden is hier dan ook geen link. Nee, echt niet.

Zie ook

• Gronings
• Duits
• Pools
• Engels
• AAAAAAAAA!